Gerek kulüpleri gerekse milli takımları anlatmak için resmi adlarının yanında lakaplarını kullanmak futbolda bir gelenektir. Futbolculardan taraftarlara yöneticilerden sponsorlara değin geniş bir kesim bu lakaplar altında adeta bir aile gibi kenetlenir. Kuşkusuz bu gelenek takımın başarısı, camianın genişliği ölçüsünde yaygınlık kazanır. Dünyaca ünlü bir çok kulüp ile uluslararası turnuvalarda başarı elde eden milli takımların lakabı sınırları aşarak tüm futbolseverlerin dilinde dolaşırken, bu lakapların kaynağı farklılık gösterir.
Milli takımlara verilen topluluk adları ile onlara takılan lakaplar kulüplerin aksine köklü bir geçmişe veya kurumsal geleneğe dayanmaz. Bugüne değin FIFA Dünya Kupalarına katılmaya hak kazanmış, uluslararası arenada boy göstermiş milli takımların lakaplarına baktığımızda bunları oluşturan başlıca beş unsurun öne çıktığı görülür.
Bayrak veya forma renkleri
Ulusal futbol takımları forma renklerini ülkenin bayrağından aldığı için bayrak ve forma renkleri çoğu kez kendiliğinden milli takımın lakabına dönüşür. Oynadıkları teknik ve taktik ağırlıklı futbol ile dünya kupasını dört kez kazanan İtalyanlar forma renklerini lakap olarak kullanan ekiplerin başında gelir. Gök mavisine gönderme yapan “Gli Azzurri” İtalyan milli takımı için kullanılan geleneksel lakap olmakla birlikte günümüzde mavi takım anlamına gelen “Squadra Azzurra” İtalya için daha yaygın bir kullanıma sahiptir.
Bayrak ve forma rengi birçok Latin Amerika ekibinin lakabında da etkilidir. Kazandıkları beş dünya şampiyonluğu ve oynadıkları tutkulu futbolla dünya kupalarının belki de en renkli ekibi olan Brezilya için kullanılan lakaplarda bayraklarının rengi büyük rol oynar. Bu renkteki formaları nedeniyle Kanaryalar olarak da adlandırılan Brezilya Milli Takımı’nın diğer bir lakabı da “Seleção”. Seçki, seçilmişler gibi anlamlara gelen sözcüğe takıma girmeye hak kazanmış futbolcuları yücelten, onlara şeref kazandıran bir anlam da yüklenirken; Brezilya takımının futbol oynama tarzı çoğu kez samba dansı ile özdeşleştiriliyor.
Benzer bir durum dünya kupasını üç kez ülkesine götüren, Latin Amerika’nın diğer efsanevi ekibi Arjantin için geçerli. Arjantinli oyuncular için özgür, güçlü ve cesaretli binici ve çobanların geleneksel adı olan “Gauchos” kullanılsa da Arjantin bayrağının renklerini tanımlayan ve beyaz-gök mavisi anlamına gelen “Albiceleste” daha yaygın olarak kullanılan bir lakap. Kaldı ki Gauçolar tabiri Uruguay ve Brezilya’da da geleneksel bir kullanıma sahip. Dolayısıyla Arjantin Milli Takımı’nın lakabı ve topluluk ismi büyük oranda ülkenin bayrağına gönderme yapıyor.
Ulusal hayvan sembolü
Fransız milli takımı forması üzerindeki Galya horozu hemen ilk bakışta göze çarpar. Antik çağdaki düşmanları Fransızları küçümsemek için onları horoz olarak nitelerken, ciddiye alınmama ve alay ifade eden bu hayvan benzetmesi zamanla Fransız halklarının onur duyduğu bir sembol hâline gelmiş. Fransa bu ulusal hayvan sembolünü milli formalarda çok belirgin şekilde kullanırken, iki kez dünya kupasını kazanan Fransız ekip Horozlar olarak biliniyor. Ancak milli takımın lakabında ve topluluk adında ülkenin bayrağı daha belirgin bir rol oynuyor. Maviler olarak da adlandırılan Fransa Milli Takımı için uluslararası arenada en çok kullanılan lakap “Equipe Tricolore”. Üç renkli ekip veya takım olarak Türkçeye tercüme edebileceğimiz bu topluluk adı hem Fransa’da hem de dünya literatüründe yaygın olarak kullanılırken, lakap doğrudan ülke bayrağında bulunan üç renge dayanıyor.
Ulusal hayvan sembolünü formasına ve lakabına yansıtan bir diğer ülke de İngiltere. Bugüne kadar dünya kupasını sadece bir kez kazanabilen İngiltere, formasında üç aslan figürünü belirgin şekilde ön plana çıkarıyor. “Three Lions” tüm dünyada İngiliz milli takımını tanımlayan lakap olarak kullanılırken, ulusal üç aslan simgesi bariz şekilde Aslan Yürekli Richard’ın 12. yüzyıldaki kraliyet amblemine dayanıyor.
Bayrak üzerindeki semboller
Bayrak üzerindeki şekil veya sembollerin milli takımın lakabına dönüşmesi yargın bir gelenek. Bunun en güzel örneği Türkiye. Türk milli takımı için kullanılan “Ay-Yıldızlılar” veya “Ay-Yıldızlı Ekip” gibi tanım ve lakaplar doğrudan Türk bayrağındaki hilal ve yıldıza atıf yaparken, bu semboller milli forma üzerinde her daim bulunur. Futbolcular için “Milliler” tanımın haber literatüründe yaygın olarak kullanıldığı Türkiye’de ay-yıldızlı formayı giymek futbolcular ve taraftarlar için büyük bir onur vesilesidir.
Özel başarı, hikâye veya geleneksel semboller
Bayrak rengi ve üzerindeki şekiller ile ulusal hayvan sembolünün yaygın olduğu milli takım lakaplarının dışında özel bir olay veya olguya atıf yapan lakaplar da vardır. Örneğin Belçika Milli Takımı için kullanan ve Kırmızı Şeytanlar anlamına gelen “Rode Duivels / Diables Rouges” bu özgün istisnalardan biridir. Kırmızı kelimesini üç renkli bayraktan alan lakabın nasıl oluştuğu konusunda belki de tam bir mutabakat yok. Ancak 1906 yılında Belçika’nın Hollandayı 5-0 yenmesinin ardından Pierre Walckiers’in galip takım oyuncularını küçük, kırmızı şeytanlar (petit diables rouges) olarak tanımladığını herkes biliyor. Lakap özünde olumsuz bir anlama sahip şeytan kelimesine öylesine büyük bir gurur yüklemiş ki günümüzde haber ve yorumlarda Kırmızı Şeytanlar tabiri çok yaygın şekilde, neredeyse resmi ad yerine kullanılıyor.
Dünya kupasını iki kez kazanan İspanya Milli Takımı lakap zengini olan ekiplerden biri. Seçilmiş olmayı vurgulayan “Seleccion” topluluk adından matador ve boğa tanımlamasına değin farklı lakaplarla anılan ekip için ispanyol halkının en çok kullandığı lakap ise kırmızı öfke anlamına gelen “Furia Roja”.
Bugün dünya futbolunda lakabı veya topluluk ismi olmayan milli takım neredeyse yok. Ancak bu isim ve lakapların tümüyle geleneksel olduğunu söylemek güç. Topluluk isimleri ile lakapların ardında çoğu kez yapay bir markalaşma çabası var.
Yapay lakap girişimleri
Bugün dünya futbolunda lakabı veya topluluk ismi olmayan milli takım neredeyse yok. Ancak bu isim ve lakapların tümüyle geleneksel olduğunu söylemek güç. Topluluk isimleri ile lakapların ardında çoğu kez yapay bir markalaşma çabası var. Örneğin yeni kurulmuş bazı devletlerin milli takımı için uydurulan lakaplar bu türden. Benzer şekilde bir çok ülke servetler ödeyerek uluslararası arenada pek bilinmeyen milli takım lakaplarını tanıtmaya çalışıyor. Tabii ki bu PR ve markalaşma çabalarının yerleşmesi ancak o ülke takımlarının büyük ve sürdürülebilir başarılar elde etmesiyle mümkün.
Ancak bazen başarı bile suni bir lakabı yerleştirmeye yetmiyor. Bunun en güzel örneği Almanya. Dünya kupasını dört kez kazanmış olmalarına ve birçok kez final oynamalarına rağmen Almanya Milli Takımı garip bir şekilde geleneksel bir lakaptan yoksun. Alman Futbol Federasyonu DFB bu durumun farkında olmalı ki 2015 yılından itibaren “Die Mannschaft” topluluk adını lakap olarak yaygınlaştırmak için bir hayli çaba ve para harcadı. Ancak geniş bütçeli PR ve markalaşma seferberliğine rağmen bu lakap tutmadı. 2022 yılından itibaren “Mannschaft” tabirine veda eden Alman Milli Takımı için dünya genelinde en çok kullanılan lakap “Panzer(ler)”. İlginç olan şu ki başka ulusların Almanlar için kullandığı bu lakap Almanya’da çok popüler değil. Onun yerine kullanılan “Alman ulusal onbiri” daha yaygın.
